Wanneer is een huwelijk onherstelbaar ontwricht?

Maar wanneer beschouwt de wet een huwelijk als definitief mislukt? Is een akkoord van beide echtgenoten noodzakelijk? En moet één van hen bewijzen dat de andere verantwoordelijk is voor de relatiebreuk?

Sinds de hervorming van het Belgische echtscheidingsrecht staat de schuldvraag niet langer centraal. Een huwelijk kan vandaag worden ontbonden door echtscheiding door onderlinge toestemming of door echtscheiding wegens onherstelbare ontwrichting van het huwelijk.

Vooral dat laatste begrip roept in de praktijk vaak vragen op. Wanneer is een huwelijk juridisch gezien onherstelbaar ontwricht? Hoe kan dit worden bewezen? Welke rol speelt een feitelijke scheiding? En wat zijn de gevolgen van een echtscheiding voor de kinderen, het vermogen en eventuele onderhoudsbijdragen?

In dit artikel bespreken wij de belangrijkste principes.

Welke mogelijkheden bestaan er om te scheiden?

De Belgische wet voorziet twee hoofdvormen van echtscheiding: de echtscheiding door onderlinge toestemming en de echtscheiding wegens onherstelbare ontwrichting van het huwelijk.

Echtscheiding door onderlinge toestemming

De echtscheiding door onderlinge toestemming (EOT) is de meest minnelijke vorm van echtscheiding.

Beide echtgenoten zijn het niet alleen eens over de scheiding zelf, maar ook over alle gevolgen ervan. Zij maken vooraf afspraken over onder meer de verdeling van de goederen, de toekomst van de gezinswoning, eventuele onderhoudsbijdragen tussen de echtgenoten, de verblijfsregeling van de kinderen en de verdeling van de kosten van de kinderen.

Deze afspraken worden vastgelegd in een overeenkomst die vervolgens aan de familierechtbank wordt voorgelegd. Wanneer aan alle wettelijke voorwaarden is voldaan, kan de rechtbank de echtscheiding uitspreken op grond van artikel 230 oud Burgerlijk Wetboek.

Doordat partijen vooraf duidelijke afspraken maken, kunnen langdurige conflicten en gerechtelijke procedures vaak worden vermeden.

Echtscheiding wegens onherstelbare ontwrichting

Niet elke relatiebreuk verloopt in onderling overleg.

Soms weigert één van beide echtgenoten mee te werken aan een minnelijke regeling. In andere gevallen bestaan er fundamentele meningsverschillen over de kinderen, de financiële afwikkeling van de scheiding of de echtscheiding zelf.

In dergelijke situaties kan een echtscheiding worden gevraagd wegens onherstelbare ontwrichting van het huwelijk, overeenkomstig artikel 229 oud Burgerlijk Wetboek.

Daarvoor is geen akkoord van beide echtgenoten vereist. Eén echtgenoot kan zelfstandig een procedure opstarten en de echtscheiding vragen.

Wat betekent "onherstelbare ontwrichting" precies?

Een huwelijk is onherstelbaar ontwricht wanneer de voortzetting van het samenleven redelijkerwijze onmogelijk is geworden en niet langer kan worden verwacht dat de echtgenoten hun relatie zullen herstellen.

De familierechtbank moet daarbij tot de overtuiging komen dat het huwelijk definitief is stukgelopen. Het gaat dus niet om tijdelijke relatieproblemen of spanningen die nog kunnen worden opgelost, maar om een duurzame breuk waardoor iedere redelijke kans op verzoening verdwenen is.

Belangrijk is dat de wet niet vereist dat één van de echtgenoten schuld heeft aan de relatiebreuk.

De rechter onderzoekt niet wie verantwoordelijk is voor het mislukken van het huwelijk, maar wel of het huwelijk nog een reële toekomst heeft. De focus ligt met andere woorden niet op het verleden, maar op de vraag of een herstel van de relatie nog mogelijk is.

Wanneer aanvaardt de rechtbank dat een huwelijk onherstelbaar ontwricht is?

Volgens artikel 229 oud Burgerlijk Wetboek wordt de echtscheiding uitgesproken zodra de rechter vaststelt dat het huwelijk onherstelbaar ontwricht is. Het bewijs daarvan kan met alle wettelijke middelen worden geleverd.

De wet bevat geen lijst van feiten die automatisch leiden tot een echtscheiding. De familierechtbank beoordeelt steeds alle concrete omstandigheden van het dossier.

In de praktijk vormt een langdurige feitelijke scheiding echter vaak het sterkste en meest objectieve bewijs van een onherstelbare ontwrichting. Wanneer echtgenoten gedurende lange tijd gescheiden leven en ieder een eigen leven leiden, vormt dit doorgaans een duidelijke aanwijzing dat een hervatting van het samenleven niet langer realistisch is.

De wetgever heeft aan die feitelijke scheiding dan ook een bijzonder belang toegekend.

Zo bepaalt artikel 229 oud Burgerlijk Wetboek dat de onherstelbare ontwrichting van het huwelijk vaststaat wanneer beide echtgenoten gezamenlijk de echtscheiding aanvragen nadat zij meer dan zes maanden feitelijk gescheiden leven. Indien die termijn van zes maanden nog niet is verstreken, staat de onherstelbare ontwrichting eveneens vast wanneer beide echtgenoten tweemaal voor de rechtbank verschijnen en hun wil tot echtscheiding bevestigen, waarbij de tweede verschijning ten vroegste drie maanden na de eerste plaatsvindt. Wanneer slechts één echtgenoot de echtscheiding aanvraagt, staat de onherstelbare ontwrichting eveneens vast indien de feitelijke scheiding meer dan één jaar heeft geduurd.

Naast een langdurige feitelijke scheiding kunnen ook andere omstandigheden aantonen dat een huwelijk definitief is stukgelopen, zoals:

• ernstige en aanhoudende relatieconflicten;
• psychisch of fysiek geweld;
• bedreigingen of intimidatie;
• controlerend of manipulerend gedrag;
• alcohol- of drugsproblemen;
• herhaald overspel;
• een volledig verlies van vertrouwen;
• een duurzame communicatiebreuk.

Gewone meningsverschillen, tijdelijke spanningen of occasionele ruzies volstaan daarentegen doorgaans niet.

Hoewel de rechtbank rekening houdt met alle relevante omstandigheden van het dossier, blijkt zowel uit de wet als uit de rechtspraak dat een langdurige feitelijke scheiding in de praktijk vaak de meest doorslaggevende aanwijzing vormt dat het huwelijk definitief is geëindigd.

Hoe kunt u een onherstelbare ontwrichting bewijzen?

Een echtgenoot die een echtscheiding wegens onherstelbare ontwrichting vraagt, kan gebruikmaken van alle wettelijk toegelaten bewijsmiddelen.

Afhankelijk van de omstandigheden kunnen onder meer de volgende stukken worden voorgelegd:

• e-mails, sms-berichten of WhatsApp-berichten;
• foto's en andere documenten;
• medische attesten;
• processen-verbaal van politie;
• stukken uit een strafdossier;
• getuigenverklaringen;
• bewijs van afzonderlijke woonplaatsen;
• verslagen van hulpverleners of begeleidende instanties.

De rechter beoordeelt niet elk bewijsstuk afzonderlijk, maar bekijkt het volledige dossier in zijn geheel. Uiteindelijk gaat het steeds om de vraag of uit alle voorgelegde elementen blijkt dat het huwelijk duurzaam en definitief is stukgelopen.

Hoe verloopt een procedure tot echtscheiding?

Een procedure wegens onherstelbare ontwrichting verloopt doorgaans in verschillende fases.

Eerst wordt de procedure opgestart via een verzoekschrift of een dagvaarding. Vervolgens krijgen beide partijen de mogelijkheid om hun standpunt en bewijsstukken mee te delen.

Indien nodig kunnen tijdens de procedure voorlopige maatregelen worden gevraagd met betrekking tot de kinderen, onderhoudsbijdragen of het gebruik van de gezinswoning.

Daarna behandelt de familierechtbank de zaak en spreekt zij zich uit over de echtscheiding.

Tijdens de procedure kan de rechtbank onder meer beslissingen nemen over:

• de hoofdverblijfplaats van de kinderen;
• de verblijfsregeling en het persoonlijk contact;
• de uitoefening van het ouderlijk gezag;
• onderhoudsbijdragen;
• het gebruik van de gezinswoning;
• bepaalde financiële regelingen tussen de echtgenoten.

Wat gebeurt er met de kinderen?

Bij iedere beslissing die kinderen betreft, staat hun belang centraal.

De familierechtbank onderzoekt onder meer waar de kinderen zullen verblijven, hoe het contact met beide ouders wordt georganiseerd, hoe de kosten van de kinderen worden verdeeld en op welke wijze het ouderlijk gezag wordt uitgeoefend.

Het gezamenlijk ouderlijk gezag blijft daarbij het uitgangspunt. Slechts in uitzonderlijke omstandigheden kan de rechtbank beslissen om hiervan af te wijken.

Iedere regeling wordt beoordeeld in functie van de concrete situatie van het kind en zijn welzijn.

Wat gebeurt er met de goederen en schulden?

Een echtscheiding beëindigt niet alleen het huwelijk, maar kan ook belangrijke vermogensrechtelijke gevolgen hebben.

Na de echtscheiding moet het huwelijksvermogensstelsel worden vereffend en, in voorkomend geval, verdeeld. Welke goederen en schulden daarbij betrokken zijn, hangt af van het gekozen huwelijksvermogensstelsel. Niet alle vermogensbestanddelen behoren immers noodzakelijk tot een gemeenschappelijk vermogen of een onverdeeldheid tussen de echtgenoten.

Afhankelijk van de concrete situatie moeten onder meer beslissingen worden genomen over:

• de gezinswoning;
• spaarrekeningen;
• beleggingen;
• ondernemingsaandelen;
• voertuigen;
• leningen en schulden;
• andere vermogensbestanddelen.

Heeft u recht op een onderhoudsuitkering na de echtscheiding?

In bepaalde omstandigheden kan één van de ex-echtgenoten aanspraak maken op een onderhoudsuitkering na echtscheiding.

Een dergelijke uitkering wordt echter niet automatisch toegekend. De familierechtbank maakt steeds een concrete beoordeling van de situatie.

Daarbij houdt zij rekening met verschillende factoren, waaronder de financiële behoefte van de onderhoudsgerechtigde, de draagkracht van de onderhoudsplichtige, de duur van het huwelijk en de gevolgen die de echtscheiding voor beide partijen meebrengt.

Elke aanvraag gebeurt bijgevolg op basis van de specifieke omstandigheden van het dossier.

Wat doet u best wanneer een echtscheiding onafwendbaar lijkt?

Wanneer een relatie definitief lijkt vast te lopen, is het belangrijk om niet ondoordacht te handelen.

Het is vaak aangewezen om relevante documenten, berichten en andere bewijsstukken zorgvuldig te bewaren. Deze kunnen later van belang zijn bij discussies over de kinderen, onderhoudsbijdragen, de gezinswoning of de onherstelbare ontwrichting van het huwelijk.

Daarnaast kan tijdig juridisch advies veel onzekerheid voorkomen. Een duidelijke analyse van uw rechten, verplichtingen en bewijspositie maakt het mogelijk om weloverwogen beslissingen te nemen en onnodige conflicten te vermijden.

Tot slot

Een echtscheiding behoort vaak tot de meest ingrijpende gebeurtenissen in een mensenleven. Hoewel de wet duidelijke regels voorziet, blijft iedere situatie uniek.

Wanneer beide echtgenoten nog constructief kunnen overleggen, biedt een echtscheiding door onderlinge toestemming vaak de snelste en meest efficiënte oplossing. Wanneer een akkoord onmogelijk blijkt, kan een echtscheiding wegens onherstelbare ontwrichting een uitweg bieden.

De vraag of sprake is van een onherstelbare ontwrichting wordt steeds beoordeeld aan de hand van de concrete feiten, de beschikbare bewijzen en de volledige context van het huwelijk. Daarbij blijkt een langdurige feitelijke scheiding in de praktijk vaak één van de belangrijkste en meest objectieve aanwijzingen dat een huwelijk definitief is stukgelopen.

Overweegt u een echtscheiding of wordt u geconfronteerd met een procedure wegens onherstelbare ontwrichting? Wenst u advies over de kinderen, een onderhoudsuitkering of de vereffening-verdeling van het huwelijksvermogen? Ons team familierecht begeleidt u graag bij elke stap van het traject en helpt u om de juiste juridische keuzes te maken in uw specifieke situatie. Neem gerust contact met ons op voor advies en verdere bijstand.

Neem contact op →

Deze tekst geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw concrete situatie.