Contactrecht van grootouders: kan u uw kleinkind nog zien als de ouders dat weigeren?

Het Belgische recht erkent het belang van de band tussen grootouders en kleinkinderen en kent grootouders daarom een wettelijk contactrecht toe. Dat betekent echter niet dat dit contactrecht onbeperkt is. Uiteindelijk staat steeds één criterium centraal: het belang van het kind.

Hebben grootouders een wettelijk recht op contact met hun kleinkind?

Ja. Artikel 375bis van het oud Burgerlijk Wetboek bepaalt uitdrukkelijk dat grootouders het recht hebben om persoonlijk contact met hun kleinkind te onderhouden.

Het contactrecht van grootouders is een eigen, wettelijk verankerd recht. Zij zijn dus niet afhankelijk van de toestemming van de ouders om een persoonlijke relatie met hun kleinkind te onderhouden. Wanneer hierover geen akkoord kan worden bereikt, kunnen zij de familierechtbank verzoeken een contactregeling vast te leggen.

Dit principe geldt bovendien niet uitsluitend voor grootouders. Ook broers en zussen beschikken over een eenzelfde recht op persoonlijk contact. Daarnaast kunnen andere personen, zoals bijvoorbeeld een stiefouder of een andere naaste, een contactrecht vragen wanneer zij aantonen dat er een bijzondere affectieve band met het kind bestaat.

Vertrekpunt: contact tussen grootouders en kleinkinderen is in principe positief

De wetgever vertrekt vanuit het idee dat een band tussen grootouders en kleinkinderen doorgaans een meerwaarde vormt voor de ontwikkeling van een kind. Grootouders spelen vaak een belangrijke rol als vertrouwenspersoon, opvoedingsondersteuner of emotioneel anker binnen de familie.

Ook de rechtspraak bevestigt dit uitgangspunt.

Dat betekent dat niet de grootouders moeten bewijzen waarom contact wenselijk is. In de praktijk rust de bewijslast vooral op degene die het contact wil verhinderen of beperken. Meestal zijn dat de ouders.

Wanneer kan een contactrecht toch geweigerd worden?

Het contactrecht van grootouders is niet absoluut. De familierechtbank kan een verzoek weigeren of beperken wanneer blijkt dat het contact strijdig is met het belang van het kind.

Loutere spanningen of meningsverschillen tussen ouders en grootouders volstaan daarbij doorgaans niet. Het bestaan van een familiaal conflict betekent op zich nog niet dat contact met de grootouders schadelijk zou zijn.

De rechtbank zal enkel ingrijpen wanneer concrete omstandigheden aantonen dat het contact negatieve gevolgen kan hebben voor het kind, bijvoorbeeld:

• ernstige en aanhoudende familiale conflicten die het kind belasten;
• situaties waarin het kind tussen verschillende loyaliteiten wordt geplaatst;
• psychische of emotionele schade voor het kind;
• veiligheidsproblemen of grensoverschrijdend gedrag;
• omstandigheden die de stabiliteit en ontwikkeling van het kind in gevaar brengen.

Steeds moet worden nagegaan welke regeling het welzijn van het kind het best bevordert.

Welke elementen onderzoekt de familierechtbank?

Elke zaak wordt individueel beoordeeld. Er bestaat geen standaardregeling die automatisch wordt opgelegd.

Bij haar beoordeling houdt de familierechtbank onder meer rekening met:

• de bestaande band tussen de grootouders en het kleinkind;
• de frequentie en intensiteit van vroegere contacten;
• de leeftijd en maturiteit van het kind;
• de mening van het kind, wanneer hij of zij voldoende onderscheidingsvermogen heeft;
• de relatie tussen de ouders en de grootouders;
• de impact van eventuele conflicten op het kind;
• mogelijke risico's voor het welzijn, de gezondheid of de veiligheid van het kind.

De rechter beschikt daarbij over een ruime beoordelingsvrijheid en zal steeds zoeken naar een oplossing die het belang van het kind het best dient.

Daarnaast beschikken minderjarigen die in staat zijn hun eigen mening te vormen over een wettelijk hoorrecht. Op grond van artikel 1004/1 van het Gerechtelijk Wetboek heeft een minderjarige het recht om door de rechter te worden gehoord in aangelegenheden die hem of haar aanbelangen.

Kinderen vanaf twaalf jaar worden in principe automatisch door de familierechtbank geïnformeerd over dit recht en ontvangen hiervoor een oproepingsbrief. Minderjarigen jonger dan twaalf jaar kunnen eveneens worden gehoord, maar moeten hier zelf om verzoeken. De mening van het kind is niet doorslaggevend, maar wordt wel mee in rekening genomen bij de beoordeling van wat in zijn of haar belang is.

Hoe verloopt een procedure tot het verkrijgen van een contactrecht?

Wanneer een minnelijke oplossing niet mogelijk blijkt, kunnen grootouders een verzoekschrift indienen bij de familierechtbank.

Tijdens de procedure worden alle betrokken partijen gehoord. De rechtbank kan ook aansturen op bemiddeling wanneer zij meent dat een akkoord tussen de familieleden mogelijk is.

Indien de omstandigheden dit vereisen, kan de rechter een beperkte of geleidelijke contactregeling opleggen. In sommige gevallen kan het contact aanvankelijk begeleid verlopen, waarna de regeling later wordt uitgebreid indien dit goed evolueert.

Omdat iedere gezinssituatie anders is, zal de concrete invulling van het contactrecht telkens afhangen van de specifieke omstandigheden.

Tot slot

Wordt u als grootouder geconfronteerd met een situatie waarin het contact met uw kleinkind plots wordt beperkt of volledig wordt stopgezet? Dan hoeft u zich daar niet zomaar bij neer te leggen. De wet erkent het belang van de band tussen grootouders en kleinkinderen en biedt grootouders een wettelijke bescherming.

Hoewel elke situatie afzonderlijk wordt beoordeeld en het belang van het kind steeds vooropstaat, kan de familierechtbank tussenkomen wanneer een contactregeling uitblijft of zonder gegronde reden wordt geweigerd.

Ons team familierecht helpt u graag om uw rechten en mogelijkheden in kaart te brengen. Wij begeleiden u zowel bij onderhandelingen en bemiddeling als, indien nodig, in een procedure voor de familierechtbank. Neem gerust contact op voor een eerste advies op maat van uw situatie.

Neem contact op →

Deze tekst geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw concrete situatie.